مراتع دامپروری گیلان و تلاش برای حفظ جنگل‌های هیرکانی؛ همزیستی انسان و طبیعت
مراتع دامپروری گیلان و تلاش برای حفظ جنگل‌های هیرکانی؛ همزیستی انسان و طبیعت

با افزایش جمعیت، گسترش دامداری و تغییر شیوه‌های بهره‌برداری، فشار بر مراتع و جنگل‌ها افزایش یافته است

استان گیلان با اقلیم معتدل و بارندگی فراوان، یکی از مهم‌ترین مناطق کشور از نظر پوشش گیاهی، مراتع طبیعی و جنگل‌های ارزشمند به شمار می‌رود. در این میان، مراتع دامپروری گیلان نقش مهمی در تأمین معیشت روستاییان و عشایر محلی دارند و از سوی دیگر، جنگل‌های هیرکانی به عنوان یکی از کهن‌ترین جنگل‌های جهان، اهمیت جهانی و زیست‌محیطی بسیار بالایی دارند. ایجاد تعادل میان بهره‌برداری از مراتع و حفاظت از جنگل‌های هیرکانی، یکی از چالش‌های مهم توسعه پایدار در این استان است.

مراتع دامپروری گیلان عمدتاً در مناطق کوهپایه‌ای و ارتفاعات قرار دارند و محل چرای دام‌هایی مانند گاو، گوسفند و بز هستند. این مراتع علاوه بر تأمین علوفه طبیعی، نقش مهمی در حفظ خاک، جلوگیری از فرسایش و تنظیم چرخه آب دارند. دامپروری سنتی در گیلان، که مبتنی بر چرای کنترل‌شده و دانش بومی است، در گذشته با طبیعت هماهنگی بیشتری داشته و فشار کمتری بر منابع طبیعی وارد می‌کرده است.

با افزایش جمعیت، گسترش دامداری و تغییر شیوه‌های بهره‌برداری، فشار بر مراتع و جنگل‌ها افزایش یافته است. چرای بی‌رویه دام در برخی مناطق باعث تخریب پوشش گیاهی، فشرده شدن خاک و نفوذ دام به حاشیه جنگل‌های هیرکانی شده است. این موضوع تهدیدی جدی برای جنگل‌هایی به شمار می‌رود که قدمت آن‌ها به میلیون‌ها سال قبل بازمی‌گردد و به همین دلیل از آن‌ها با عنوان «فسیل زنده» یاد می‌شود.

جنگل‌های هیرکانی گیلان زیستگاه گونه‌های گیاهی و جانوری نادر و منحصر‌به‌فردی هستند و نقش مهمی در تولید اکسیژن، ذخیره کربن و تعدیل آب‌وهوا دارند. حفاظت از این جنگل‌ها نه‌تنها یک مسئولیت ملی، بلکه یک تعهد جهانی است. در سال‌های اخیر، اقداماتی مانند تعیین مناطق حفاظت‌شده، محدودیت چرای دام در حاشیه جنگل‌ها، آموزش دامداران و ترویج دامداری نیمه‌صنعتی انجام شده است تا از تخریب بیشتر این اکوسیستم ارزشمند جلوگیری شود.

توسعه دامپروری پایدار، احیای مراتع تخریب‌شده و مشارکت جوامع محلی، از مهم‌ترین راهکارهای حفظ تعادل میان اقتصاد روستایی و حفاظت از طبیعت گیلان است. اگر بهره‌برداری از مراتع با برنامه‌ریزی علمی و احترام به ظرفیت طبیعی منطقه انجام شود، می‌توان هم معیشت دامداران را حفظ کرد و هم این میراث طبیعی ارزشمند، یعنی جنگل‌های هیرکانی، را برای نسل‌های آینده نگه داشت.

  • نویسنده : علیرضا مهدوی